Süt ve süt ürünleri (peynir, yoğurt, dondurma, ayran, tereyağı) üretimi, proseslerin gerektirdiği sıcaklıkların sağlanmasıyla gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle enerji, süt endüstrisinin en önemli girdilerinden biridir. Sektörde yaygın olarak kullanılan enerji taşıyıcılarından biri olan buhar; pastörizasyon, sterilizasyon, ısıtma ve pişirme işlemlerinin yanı sıra ekipman ve tesis temizliğinde de önemli bir rol oynamaktadır.

Süt endüstrisi tesislerinde genel olarak normal işletme buharı kullanılır. Ancak, doğrudan buhar ile temas eden ürünlerde temiz (hijyenik) buhar kullanılması gerekmektedir.

Süt Üretim Prosesi

Süt ve süt ürünlerinin üretiminde pastörizasyon, evaporasyon ve sterilizasyon gibi işlemler vardır.

Pastörizasyon:

Sütteki sağlığa zararlı bakterilerin yok edilmesi ve insan tüketimi için güvenli hale getirme işlemidir. Sütte pastörizasyon işlemi, sütün belli bir sıcaklığa kadar ısıtılıp aniden soğutulması ile gerçekleşir. Isıtma sıcaklığı 72°C ile 75°C arasındadır. Sonrasında süt 4°C ye soğutulur. Bu işlemle insan sağlığına zararlı olan bakteriler yok edilir ve sütün dayanıklılık süresi artırılır.

Sterilizasyon:

100°C’nin üzerindeki sıcaklıklarda gerçekleşir ve tüm vejetatif hücreler, sporlar ve enzimler tamamen inaktif hale gelir. Bu sayede ürünün mikrobiyolojik güvenliği sağlanır ve raf ömrü önemli ölçüde uzatılır.

Süt Tozu

Süt tozu, yağlı ve yağsız taze sütlerin suyunun mümkün olduğu kadar uçurulmasıyla elde edilen kurutulmuş bir süt ürünüdür. Sütün içindeki sıvının hemen hemen tamamını, içindeki proteinleri ve içerdiği yararlı öğeleri yok etmeden, uygun ısıda ve basınçta buharlaştırılması ile elde edilir.

İnkübasyon ve Yoğurt Üretimi

İnkübasyon odası (mayalama odası)nı ısıtmak ve istenilen sıcaklıklara çıkarmak ve mayalama sıcaklığında tutmak amacı için kullanılır. Buhar ısıtmalı bir sistemdir. Yoğurt üretimi inkübasyon odasında gerçekleşir.

CIP Üniteleri

Bu makinelerin aseptik dolum özellikleri aynı prensiplere dayanır. Sütün geçtiği tüm hatlar CIP sistemi ile kostik, asit uygulamalarına tabi tutulur ve yüksek ısıl işlem uygulamaları yapılır. Hatlar dışındaki bölgeler ise alkol ve deterjanlar vasıtasıyla temizlenir. CIP sisteminde; seviye problu (ayarlı) bir deterjan tankı, su ve buhar ilave etmek için pnomatik kontrollü vanalar, çözeltinin sirkülasyonu ve dışarı atılmasını sağlayacak santrifüj pompa, sıcaklık ve basınç göstergeleri gibi donanımlar bulunmaktadır.

Buharın üretiminden başlayarak; dağıtım hatları, kondens tahliyesi ve kondens geri kazanım sistemleri, kondenstop uygulamaları dahil olmak üzere tüm buhar ve kondens çevrimi değerlendirildiğinde, enerji verimliliğini artıracak ve işletme maliyetlerini düşürecek birçok iyileştirme fırsatı olduğu görülmektedir.

Proseste verimlilik ve enerji geri kazanımı için süt endüstrisinde uygulanması önerilen cihaz ve sistemler:

• PID tabanlı sıcaklık kontrol sistemi ile hassas sıcaklık ve nem kontrolünün sağlanması.
• Kompakt model çift orifisli şamandıralı kondenstop (TOFT) kullanılması
• Kondens tahliye sorununu ortadan kaldırmak için otomatik pompa-kondenstop (SOPT) sistemlerinin kullanılması
• Flaş buhar ısı geri kazanım sistemi ile enerji tasarrufu sağlanması
• Flaş buhar geri kazanım sisteminin kondensinin basınçlandıran flaş jet pompası (FJP) kullanılması