Bir fabrikanın, bir işletmenin enerji tüketiminiı izlemek ve tesisin verimliliğini artırmak için enerji tüketimi konusunda her noktada bilgi sahibi olmak gerekir. Buhar kullanan işletmelerde buhar tüketimive buhar maliyetleri mutlaka bilinmelidir. Buhar maliyetleri, üretim ve dağıtım sistemi ile buharın izlediği yola bağlıdır. Doğru maliyetler, sistemi optimize etmek için elimizde önemli bir veri olacaktır.

Buhar maliyetleri hesaplanırken çoğu işletmede sadece yakıt maliyetinin dikkate alındığını görüyoruz. Yakıt, en önemli ve en büyük orandaki giderdir ancak, buharın üretiminde; su, kimyasal, elektrik gibi giderler ile bakım-onarım ve personel gibi giderler de vardır. Buhar maliyetinin hesabında bu giderler de dikkate alınmaldıır. Buhar maliyetini oluşturan giderleri irdeleyecek olursak;

Buhar üretimi için gereken ısının hesabı:

Q: Isı miktarı (kj) = m.(hg-hf)

m: Besi suyu miktarı (kg/h)

hf: Besi suyunun entalpisi (kj/kg)

Burada degazör öncesi (kondens+make-up suyu) sıcaklığı dikkate alınır. Buharın entalpisi (kj/kg)

Örnek: 8 bar basınçta, 1 t/h buhar üreten bir kazanda üretilen buharın maliyeti nedir?

hg = 2.776 kj/kg (8 bar basınçtaki buharın entalpisi)

hf = 356 kj/kg (85 ºC sıcaklığındaki suyun entalpisi)

Q = 1.000* (2776 - 356)

Q = 2.420.000 kj

Doğal gaz yakan bir kazanda buharın maliyeti:

Y = Q / Hu * n

Y : Yakıt miktarı

Q : Buhar için gereken ısı (2.420.000 kj)

Hu : Yakıt alt ısıl değeri (doğal gaz için: 34.534 kj/m3)

n : Kazan verimi (doğal gaz için: %90 alınmıştır)

Y = 77,86 m3 doğal gaz (1 ton için)

Y = 77.86 m3 1 ton buhar için yakıt tüketimi

1 ton buhar için yakıt maliyeti = 77,86*18,00 TL/m3

(1 m3 doğal gazın fiyatı = 18,00 TL alınmıştır)

1 ton buhar için yakıt bedeli: 1401.- TL

Gerçek değeri bulmak için yakıt maliyetine diğer giderler de eklenmelidir.

1 ton buharın maliyeti (Yakıt + Diğer Giderler):

Gerçek buhar maliyetine yakıt(Y) ile birlikte diğer (su + kimyasal + elektrik + bakım + personel) giderlerin de eklenmesi gerekir. Diğer giderlerin toplam maliyet içerisindeki yeri takriben %20 (yakıtın %25’i kadardır). Kömürlü kazanlarda diğer giderlere ilave masraflar da gelecektir. Bu nedenle kömürlü kazanlarda buhar maliyeti hesaplanırken yakıt maliyetine en az %30 diğer giderler eklenmelidir. Buhar maliyeti: Bm= Y* (1+0,25)

Doğal gazlı bir sistemde buhar maliyeti: Bm = 1401 x 1.25 = 1751.- TL

Yakıtlar ve Buhar Maliyeti

Buhar, kazanlarda yakıt enerjisi kullanılarak üretilir. Buhar maliyetlerinde en büyük gider yakıt tüketimidir. Yakıt olarak, gaz, sıvı veya katı yakıtlar kullanılır. Her birinin ısıl değerleri ve yıkama sistemlerindeki verimliliği farklıdır. Her yakıtın birim kütlesine göre alt ısıl ve üst ısıl değeri vardır. Ülkemizdeki hesaplamalarda alt ısıl değerler dikkate alınmaktadır, diğer taraftan buharın toplam maliyeti için yakıt maliyetine diğer giderler de eklenmelidir.